Een nieuwe rol…

[Scroll down for English]

Dit keer een weblog met vooral nieuws van Hanneke’s kant. Hanneke gaat namelijk per augustus een andere rol op zich nemen. Ze schrijft eerst wat meer over deze nieuwe taak en daarna over waarom ze deze overstap gaat maken.

In Musoma werken we via Wycliffe Nederland voor SIL (Summer Institute of Linguistics), een partnerorganisatie van Wycliffe. In Tanzania heet deze organisatie SIL-UTB (Uganda-Tanzania Branch) die bestaat uit verschillende projecten in Uganda en Tanzania, zoals ons project in Musoma. Het hoofdkantoor van SIL-UTB is gevestigd in Dar es Salaam. Vanuit dit kantoor wordt de (administratieve) ondersteuning van de projecten geregeld.

Het hoofdkantoor van SIL-UTB in Dar es Salaam.

Het hoofdkantoor in Dar es Salaam.

Vanaf augustus hoop ik voor dit hoofdkantoor te gaan werken als HR-medewerker. Ik zal me dan vooral richten op rekrutering maar ook verantwoordelijk zijn voor alle HR-taken wat betreft de uitgezondenden die vanuit een ander land voor SIL-UTB zijn komen werken (zoals wijzelf via Wycliffe Nederland). Hoewel ik ga werken voor het hoofdkantoor in Dar es Salaam, kan ik dit gewoon doen vanuit Musoma.

Ik zal, naast veel administratieve taken, veel contact hebben met nieuwe uitgezondenden die zich voorbereiden op hun verhuizing naar Uganda of Tanzania en oriëntatieweken voor hen organiseren wanneer ze eenmaal in het land aangekomen zijn. Daarnaast hoop ik de financiën van het team in Musoma gewoon te blijven doen.

Maar nu denk je misschien: Hoe komt een alfabetiseringsmedewerker daar nu terecht? Want alfabetiseringswerk is toch iets wat je altijd wilt blijven doen? Dat is een goede vraag!

Tijdens onze training in Engeland heb ik er erg naar uitgezien om alfabetiseringswerk te gaan doen in Musoma. Het is geweldig om te zien wanneer mensen voor het eerst een verhaal lezen in hun eigen taal. Het enthousiasme dat daarbij komt kijken is aanstekelijk. En het is echt een voorrecht om daarin een kleine rol te spelen. Daarom zijn de afgelopen jaren een mooie tijd geweest. We hebben God zien werken door het werk van het alfabetiseringsteam, inclusief mijzelf.

Hieronder een paar foto’s van het alfabetiseringswerk in de afgelopen twee jaar:

Deelnemers van een schrijfworkshop maken een tekening. Aan de hand van deze tekening schreven ze later een verhaal.

Deelnemers van een schrijfworkshop maken een tekening. Aan de hand van deze tekening schreven ze later een verhaal.

Kinderen kijken naar een boekje met plaatjes van dieren. Ze vertelden me alle dierennamen in het Kabwa.

Kinderen kijken naar een boekje met plaatjes van dieren. Ze vertelden me alle dierennamen in het Kabwa.

Een auto uit de modder duwen is ook een deel van het alfabetiseringswerk. Helemaal als je op pad gaat in de regentijd.

Een auto uit de modder duwen is ook een deel van het alfabetiseringswerk. Helemaal als je op pad gaat in de regentijd.

De leesgroep van Zanaki.

De leesgroep van Zanaki.

In de afgelopen twee jaar heb ik gezien dat het alfabetiseringsteam steeds meer ervaren en enthousiast wordt. Het is heel mooi om te zien dat mijn Tanzaniaanse collega’s in Musoma, Samson, Lucy en Neema, veel liefde hebben voor hun werk. En inmiddels ook al een hoop ervaring. Het team loopt en er is ruimte voor mij om een andere rol te gaan vervullen. Ik ben ervan overtuigd dat God het alfabetiseringswerk dat zij doen zal blijven zegenen.

Lucy, Neema en Hanneke

Hanneke met haar collega’s Lucy en Neema.

In de afgelopen maanden heb ik veel gesprekken gehad met mijn leidinggevende in Musoma, de huidige HR-manager en medewerkers van personeelszaken van Wycliffe Nederland. Samen denken we dat ik meer op mijn plek ben in deze nieuwe rol. De open plek die er was voor een HR-medewerker moest hoognodig opgevuld worden, omdat er veel werk is dat niet door andere mensen kan worden opgevangen. Ik kijk er erg naar uit om nu verder aan de slag te gaan met mijn nieuwe taken als HR-medewerker.

Ik ben erg blij met de ervaring die ik heb opgedaan binnen het alfabetiseringsteam en het grotere team in Musoma. Veel dingen die ik in de afgelopen jaren heb geleerd zal ik goed kunnen gebruiken in mijn taken binnen HR. Op deze manier kan ik blijven bijdragen aan het Bijbelvertaalwerk en het alfabetiseringswerk in Tanzania en Uganda.

Daarnaast hoop ik bezig te blijven met alfabetisering in mijn directe omgeving. We komen bijna dagelijks mensen tegen die een taal spreken waarin de Bijbel wordt vertaald en waarin boeken beschikbaar zijn. Genoeg kansen dus om hun wat boeken te laten zien en er samen één te lezen.

Deze mensen lezen het boek Lukas in het Ikoma.

Wil je weer met ons mee bidden en danken?

  • Dank voor het alfabetiseringsteam en voor het enthousiasme van Samson, Lucy, Neema.
  • Bid voor een goede overstap naar deze nieuwe rol. In de komende maanden hoop ik mijn taken van alfabetisering af te ronden en tegelijk nieuwe taken op te pakken.
  • In de komende maand hoop ik naar Dar es Salaam te gaan om training te krijgen over mijn nieuwe taken. Bid voor een goede leerperiode.

This time a blog that is mostly written by Hanneke. She will be taking on a new role, beginning from August. She will write a bit more about this new assignment and also about the reasons for this change.

In Musoma we work for SIL (Summer Institute of Linguistics), which is a worldwide partner organisation of Wycliffe. In Tanzania this organisation is called SIL-UTB (Uganda-Tanzania Branch), which exsists of several projects in Uganda and Tanzania. One of these is our project in Musoma. The main office of SIL-UTB is based in Dar es Salaam. Several people work here to support the projects, especially on the administrative side.

In August, I hope to start working for the main office as an HR-manager. I will focus on recruitment, but I will also be responsible for HR-tasks for the seconded staff. Although I will be working for the main office, I will do this from Musoma.

In the last few years I have been very blessed to be a part of the – very enthusiastic- literacy team in Musoma. It is a privilege to see people enjoy reading and writing their own language. It is also very encouraging to see that the literacy team in Musoma has grown a lot in experience in the last couple of years. That means that there is room for me to take on a new role. I am confident that God will continue to bless people in the Mara region through the literacy work of my colleagues.

In the last couple of months I have had several conversations with my supervisor in Musoma, the HR-director of SIL-UTB and the personnel department of Wycliffe Netherlands. Together we think that this role will match my gifts and interests well. The need for a new HR-manager was very high and I feel blessed that I will be able to fill this open place. In this way I can continue to contribute to the Bible translation and literacy work in Tanzania and Uganda.

Thank you for praying!

  • Praise for the enthusiasm and experience of my literacy colleagues.
  • Pray for a good transition into this new role. In the coming months I will finalize some literacy projects and start to take on my new HR-tasks.
  • In August I hope to travel to Dar es Salaam to receive training on my new tasks. Pray for a good learning period.

 

De ouderling en het wegrennende hoofdgerecht

[Scroll down for English]

Vandaag iets over wat een Bijbelboek moeilijk maakt om te vertalen. Maar eerst iets over een zogenaamde harambee, hier heel gewoon, maar voor ons een nieuwe wereld.

Harambee
Een paar weken geleden waren we door een collega uitgenodigd voor een zogenaamde harambee in zijn kerk. Tijdens een harambee wordt er door een kerk geld ingezameld voor een bepaald doel. Soms gaat het om een heel nieuw kerkgebouw (bijvoorbeeld voor gemeentes die tot dan toe onder een boom bijeenkwamen), soms om een vloer, een dak, stoelen of een geluidsinstallatie.

Zo’n harambee is een groot feest. De kerkleden en genodigden krijgen de uitnodiging dan ook al vroeg, zodat ze genoeg tijd hebben om geld apart te leggen.

Aangekomen in de kerk van onze collega vierden we eerst de gebruikelijke zondagse dienst. Na deze ‘gewone’ dienst van ongeveer 2,5 uur, gingen we over tot de eigenlijke harambee. Dat was een spektakel op zich. Alle aanwezigen werden om de beurt naar voren geroepen om hun gift in een doos te doen. De één komt met geld, de ander komt met een kip, omdat ‘ie geen geld heeft, maar wel ‘kapitaal’.

Spelregels
Bij dit hele proces gelden een paar ‘regels’ (voorzover wij ze nu begrijpen):

  1. Muziek en dans zijn erg belangrijk. Voor iedereen wordt de muziek apart aangezet (met de gehuurde muziekinstallatie) en diegene die gaat geven danst naar voren. Dit alles onder luid gejoel en geklap van de andere aanwezigen.
  2. Nadat iemand heeft gegeven, worden de andere aanwezigen opgeroepen om een bijdrage te doen, die wordt toegevoegd aan de bijdrage die de bewuste persoon zojuist heeft gedaan. Hiermee kun je je steun aan de gever laten blijken. En dit gebeurt natuurlijk ook weer onder luid gejuich.
  3. Er is geen haast. Een harambee kan uren duren, zoals we die zondag na 3,5 uur van dansen, muziek, getallen, kippenveilingen en andere lol uitvonden.

Tijdens de harambee werd er door een aantal vrouwen gekookt, waarvan de stoom en rook getuigden, die we zagen opstijgen uit een tentje dat we precies door de deuropening van de kerk konden zien. Na een tijdje klonk er vanuit die richting een hoop gekakel. Daar rende ons hoofdgerecht in een laatste poging aan dit lot te ontkomen, achtervolgd door een groot deel van de kerkenraad.

En de kip? Die smaakte heerlijk na zo’n lang feest…

Kerk waar de harambee gehouden werd.

Kerk waar de harambee gehouden werd.

Tijdens de harambee werd er een aantal kippen geveild.

Tijdens de harambee werd er een aantal kippen geveild.

Een collega gaat, nadat hij zijn bijdrage heeft gegeven, met 'de pet rond'. Alle aanwezigen kunnen nog een bijdrage doen om hem te ondersteunen.

Een collega gaat, nadat hij zijn bijdrage heeft gegeven, met ‘de pet rond’. Alle aanwezigen kunnen nog een bijdrage doen om hem te ondersteunen.

Boeken en kalenders verkopen tijdens de pauze van de harambee,

Boeken en kalenders verkopen tijdens de pauze van de harambee.

Vertaaltechnishe ‘benenbrekers’
Toen we vroeger wel eens fietsten in de Ardennen, waren er de onder ons beruchte ‘benenbrekers’. Heuvels die naar Nederlandse begrippen lang en steil waren. Er werd met ontzag over gesproken.

In vertaalland zijn er ook de zogenaamde benenbrekers. De extra lastige boeken om te vertalen. Een voorbeeld is 1 Korinte. Waarom is dit boek zo lastig? Enkele oorzaken.

Retorische vragen
Paulus houdt van retorische vragen, en in 1 Korinte heeft ‘ie het wat dat betreft helemaal te pakken. Neem bijvoorbeeld 6:2-9. Het zit vol met retorische vragen:

Weet u dan niet dat Gods heiligen over de wereld zullen oordelen? En als u over de wereld zult oordelen, zou u dan niet in staat zijn om te oordelen over de meest onbeduidende rechtsgeschillen? 3 Weet u niet dat wij over engelen zullen oordelen? Dan kunnen we dat toch zeker ook over alledaagse zaken? 4 Wilt u werkelijk uw alledaagse geschillen aanhangig maken bij mensen die bij de gemeente geen aanzien genieten? 5 U moest u schamen. Is er dan niet één wijs mens onder u die tussen broeders en zusters uitspraak kan doen? 6 Is het werkelijk nodig dat de een de ander voor het gerecht sleept, en nog wel voor dat van ongelovigen? 7 Het is al treurig genoeg dat er rechtsgeschillen bij u voorkomen. Waarom lijdt u niet liever onrecht? Waarom laat u zich niet liever benadelen? 8 In plaats daarvan begaat u zelf onrecht en benadeelt u anderen, en dan nog wel broeders en zusters. 9 Weet u niet dat wie onrecht doet geen deel zal hebben aan het koninkrijk van God?

Retorische vragen zijn lastig omdat het geen normale vragen zijn. Als een docent tegen een leerling zegt: ‘Ben je nou nog niet klaar?’, dan wil hij geen antwoord, maar hij wil de leerling laten merken dat ‘ie langzaam werkt en al klaar had kunnen zijn.

Als je een retorische vraag leest/gesteld krijgt moet je zelf aanvoelen wat de verborgen boodschap is. Elke keer als je een retorische vraag tegenkomt die je moet vertalen, stel je jezelf dus de vraag: wat is de impliciete boodschap die in deze vraag besloten ligt? En gaan de lezers die boodschap begrijpen? Zo niet, hoe kunnen we ze helpen die wel te begrijpen?

Afgelopen zaterdag bezochten we onze collega en zijn familie. Tijdens een wandeling in de buurt van zijn huis kwamen we struiken tegen met heel lekkere vruchten eraan (de naam van de vruchten moeten we jullie schuldig blijven). We konden natuurlijk niet naar huis zonder een zakje vol met deze vruchten.

Afgelopen zaterdag bezochten we een collega en zijn familie. Tijdens een wandeling in de buurt van zijn huis kwamen we struiken tegen met heel lekkere vruchten eraan (de naam van de vruchten moeten we jullie schuldig blijven). We konden natuurlijk niet naar huis zonder een zakje vol met deze vruchten.

Tijdens datzelfde bezoek werd ons een heerlijke maaltijd voorgezet. Vier soorten vlees en nog allerlei andere dingen. Een maaltijd die je alleen bij heel bijzonder gelegenheden eet. Dit liet de enorme gastvrijheid van het gezin zien.

Tijdens datzelfde bezoek werd ons een heerlijke maaltijd voorgezet. Vier soorten vlees en nog allerlei andere dingen. Een maaltijd die je alleen bij heel bijzondere gelegenheden eet. Dit liet de enorme gastvrijheid van het gezin zien. En smullen maar!

Bloemen uit eigen tuin op tafel.

Bloemen uit eigen tuin op tafel.

Vorige week ging Hanneke met haar collega's naar het Zanaki-gebied. Daar hielden ze een workshop voor de leesgroep.

Vorige week ging Hanneke met haar collega’s naar het Zanaki-gebied. Daar hielden ze een workshop voor de leesgroep.

Sarcasme
In zijn retorische vragen, maar soms ook op andere plaatsen in 1 Korinte, is Paulus sarcastisch. Een voorbeeld is 4:7-8. De Korintiërs waren nogal onder de indruk van zichzelf, terwijl ze op Paulus juist wat leken neer te kijken. Paulus gaat hier op in als hij zegt:

7 Wie denkt u dat u bent? Bezit u ook maar iets dat u niet geschonken is? Alles is u geschonken, dus waarom schept u dan op alsof u het zelf verworven hebt? 8 Maar natuurlijk – u bent al helemaal verzadigd, u bent al rijk, u bent al koningen geworden zonder ons. Was u maar koningen geworden, dan zouden wij het ook zijn. (NBV)

In het Nederlands heeft de NBV geprobeerd duidelijk te maken dat Paulus hier sarcastisch is door te zeggen: ‘Maar natuurlijk…’ Bovendien vervolgt Paulus: ‘Was u maar koningen geworden…’, wat ook helpt het sarcasme op te pikken.
Zoals bij retorische vragen, is ook bij sarcasme de moeilijkheid dat er een verborgen boodschap is. Vaak zeg je met sarcasme het tegengestelde van wat je bedoelt. De vraag voor vertalers is dus weer: als we hier letterlijk vertalen, gaan de lezers de verborgen boodschap dan begrijpen? Snappen ze dat Paulus het tegendeel bedoelt van wat hij zegt?

Spelen met woorden
Naast retorische vragen en sarcasme, laat Paulus in 1 Korinte (weer) zien dat hij houdt van het spelen met woorden en hun verschillende betekenissen. Hij heeft het over ‘kennis’, en de ene keer heeft dit een positieve betekenis, de andere keer een negatieve. Hetzelfde geldt voor het woord ‘dwaasheid’ (zie bijvoorbeeld hoofdstuk 2). Zo kan ook ‘je beroemen op iets’ een positieve en een negatieve klank hebben (1:29-31).

De ouders van Michiel zijn op bezoek geweest. Ze kwamen aan op het vliegveld van Musoma.

De ouders van Michiel zijn op bezoek geweest. Ze kwamen aan op het vliegveld van Musoma.

Na een lange tijd weer samen op de bank.

Na een lange tijd weer samen op de bank.

Taart op de verjaardag van Hanneke.

Taart op de verjaardag van Hanneke.

Sinds een paar weken hebben we apen in de tuin. Leuk, maar ook ondeugend. Op een dag zaten er opeens drie in de woonkamer!

Sinds een paar weken hebben we apen in de tuin. Leuk, maar ook ondeugend. Op een dag zaten er opeens drie in de woonkamer!

We delen graag weer enkele dank- en bidpunten:

  • In de afgelopen weken hebben we de kans gehad om verschillende Tanzaniaanse collega’s te bezoeken. Dank voor de goede contacten.
  • Het Kabwa-team heeft de zogenaamde ‘consultant-check’ (een van de laatste stappen in het vertaalproces) kunnen afronden van 2 Petrus. Prijs de Heer!
  •  Dank voor het mooie bezoek dat we kregen van Michiels ouders.
    Dank voor het feit dat het Kabwa-team, waarvan Michiel een deel is, een nieuwe vertaler heeft. Bid dat hij een goede proefperiode heeft.
  • Volgende week zullen we naar Dar es Salaam reizen voor de jaarlijkse SIL conferentie voor alle zendelingen in Oeganda en Tanzania. Dank voor deze kans, en bid voor een veilige reis.

Difficult Bible books and running chickens
The title of this blog in Dutch is: ‘De ouderling en het wegrennende hoofdgerecht’. In English this means something like: ‘The elder and the main course that tries to get away’. It could have been a book title, but for us it was very real a few weeks ago.

We were visiting the church of one of our colleagues to participate in a harambee. A harambee is a celebration which is organised to collect money for a certain purpose, in this case for the purchase of a music installation and a keyboard for the church. During the celebration, which took around 3,5 hours, some of the women were busy cooking the food. At some point we heard some loud noises and screaming coming from the field next to the church. Our main course for that day, a chicken, was being chased by a group of people, including some elders.

What makes a book difficult to translate?
These weeks (and frankly, months) we as the Kabwa team have been working on 1 Corinthians. This book is a particularly challenging one to translate. Why would that be? Some reasons:

Maybe even more than elsewhere, Paul makes use of rhetorical questions. The problem with these questions is, that they don’t expect an answer, they rather carry a hidden, implicit message. So the question when you are translating rhetorical questions is: what is the hidden message in this question, and can this message be understood easily by our readers? If not, how can we help them, so that they do get to understand the message behind this question? A good example of how heavy 1 Corinthians is on rhetorical questions is 6:2-9a:

1 If any of you has a dispute with another, dare he take it before the ungodly for judgment instead of before the saints? 2 Do you not know that the saints will judge the world? And if you are to judge the world, are you not competent to judge trivial cases? 3 Do you not know that we will judge angels? How much more the things of this life! 4 Therefore, if you have disputes about such matters, appoint as judges even men of little account in the church! 5 I say this to shame you. Is it possible that there is nobody among you wise enough to judge a dispute between believers? 6 But instead, one brother goes to law against another–and this in front of unbelievers! 7 The very fact that you have lawsuits among you means you have been completely defeated already. Why not rather be wronged? Why not rather be cheated? 8 Instead, you yourselves cheat and do wrong, and you do this to your brothers. 9 Do you not know that the wicked will not inherit the kingdom of God? (NIV)

Paul uses sarcasm a lot in 1 Corinthians. An example is 4:7-8:

7 For who makes you different from anyone else? What do you have that you did not receive? And if you did receive it, why do you boast as though you did not? 8 Already you have all you want! Already you have become rich! You have become kings–and that without us! How I wish that you really had become kings so that we might be kings with you! (NIV)

Verse 8 is sarcastic. The Corinthians seemed to think rather highly of themselves, while at the same time not being very impressed by Paul. Paul clearly rebukes them because of this attitude.

The difficult thing for translators is – just as in rhetorical questions – that the real message is somewhat implicit. Very often using sarcasm means saying the opposite of what you mean. And this immediately makes clear that sarcasm is a dangerous tool. If readers don’t understand the sarcasm, they will take the words at face value, arriving at the opposite meaning of what the writer intended.

So in translation we try very hard to make sure that readers will understand the sarcastic passages as actually being sarcastic. Sometimes this means giving up the sarcasm itself and translating the intended message. This is how the NLT has done it in chapter 4:8. Compare how it has translated verse 8 with how the NIV (see above) has done:

7 For what gives you the right to make such a judgment? What do you have that God hasn’t given you? And if everything you have is from God, why boast as though it were not a gift? 8 You think you already have everything you need. You think you are already rich. You have begun to reign in God’s kingdom without us! I wish you really were reigning already, for then we would be reigning with you.

By translating ‘You think…’, the translation makes clear that it is not Paul who really thinks they have everything they need. Rather, it’s how they see themselves.

Prayers and praise:

  • In the last couple of weeks we have had a chance to visited several colleagues. Thank God for good relationships.
  • The Kabwa-team finished the so called ‘consultant-check’ (one of the last steps in the translation process) for 2 Peter. Praise the Lord!
  • Thank God for the lovely visit of Michiel’s parents in May.
  • The Kabwa-team welcomed a new translator. Pray they he would settle well into his new work.
  • Next week we will travel to Dar es Salaam for the yearly SIL conference for Uganda and Tanzania. Pray for safe travels.

 

I am nobody. And nobody is perfect.

Eén van de lessen die we in Engeland geleerd hebben, voordat we naar Tanzania kwamen, is deze: ‘Zoek dingen die je mooi vindt, en focus daarop.’ De docent die dit zei – vanuit haar enorme bulk ervaring – bedoelde ermee: terechtkomen in een nieuwe cultuur en daar je draai vinden is niet altijd eenvoudig en leuk. Er zijn allerlei dingen die je niet snapt, die lastig zijn, waaraan je niet kunt wennen. Er zullen (veel) momenten komen dat je je niet thuis voelt en alleen maar de lastige dingen ziet.

In dit verband gaf ze ons dit advies mee, waaraan we nog heel vaak denken: ‘Zoek dingen in je nieuwe thuisland die je mooi vindt, en focus daarop.’ Dat kan van alles zijn. In de natuur, de cultuur, de mensen, het eten. Het hoeven geen grote dingen te zijn. Het kunnen ook eenvoudige, kleine dingen zijn die je blij of aan het lachen maken, en die zorgen dat je positief en nuchter blijft.

Er is hier in Tanzania gelukkig heel veel dat in die categorie valt. Lees en (glim)lach…

Een paar weken geleden kwam ik met iemand terecht in een winkel voor visserij-benodigdheden (voor de enthousiastelingen: ‘vifaa vya uvuvi’ in het Swahili). Terwijl ik daar stond en me heel Nieuw-Testamentisch begon te voelen tussen alles rollen touw, netten en roeispanen, viel mijn oog op het t-shirt van één van de mensen in het winkeltje:

I am nobody. And nobody is perfect.

Half lachend vertelde ik de drager ervan hoe vermakelijk ik zijn t-shirt vond, en breed grijnzend keek hij me aan. Ons gesprek kreeg geen kans tot verdieping, want de persoon met wie ik bij deze winkel terecht was gekomen had gevraagd naar iets wat in deze winkel niet meer te krijgen was. En dus ging ‘Nobody’ het wel even halen bij een andere winkel, even verderop.

Terwijl hij op deze missie was, stonden mijn vriend en ik in het winkeltje te wachten tot het laatste item van ons boodschappenlijstje zou komen. De winkel was dusdanig klein dat er geen rondkijken bij was. Staande waar we stonden, konden we het geheel van touwen van 1 mm, 2 mm, 4 mm, 6 mm, van gele touwen, blauwe touwen, groene touwen, van kleine roeispanen, middelgrote roeispanen en grote roeispanen voldoende overzien.
Maar nu ‘Nobody’ weg was, was daar nog altijd een vrouw met een babytje. Dat babytje was duidelijk aan een nieuwe luier toe. En een bad. Gelukkig is er geen winkel zonder een weegschaal. En die kon dus mooi dienen als bad voor de baby. ‘Nobody’ kwam terug, we rekenden af, en met veel binnenpret liepen we bij het winkeltje weg.

Als je je ogen open houdt, is het hier nooit saai! Hier een paar foto’s van mooie dingen om ons heen:

Mooie wolkenluchten in de regentijd.

Mooie wolkenluchten in de regentijd.

We hebben sinds kort uitzicht op het Victoriameer omdat Michiel de heg geknipt heeft.

We hebben sinds kort uitzicht op het Victoriameer omdat Michiel de heg geknipt heeft.

Speculaas van Hellema! Vanaf heden in de winkel in Musoma!

Speculaas van Hellema! Vanaf heden in de winkel in Musoma!

Deze mooie mot zat in het kantoor van Hanneke vorige week.

Deze mooie mot zat in het kantoor van Hanneke vorige week.

Dit is de oogst van een ronde guaves plukken.

Dit is de oogst van een ronde guaves plukken.

Guaves

 

Ook hebben we weer een paar mooie dingen meegemaakt op het kantoor:

Een hoogtepunt: Onze collega is vorige maand officieel begonnen met zijn nieuwe taak als vertaaladviseur. Voorafgaand hieraan heeft hij een aantal jaren training gevolgd en ervaring opgedaan. Op de dag dat deze foto genomen is vierden we dat met cake op het kantoor. Ook hebben we gebeden voor hem en zijn werk.

Een hoogtepunt: Onze collega is vorige maand officieel begonnen met zijn nieuwe taak als vertaaladviseur. Voorafgaand hieraan heeft hij een aantal jaren training gevolgd en ervaring opgedaan. Op de dag dat deze foto genomen is vierden we dat met cake op het kantoor. Ook hebben we gebeden voor hem en zijn werk.

Het Kabwa-team heeft hard gewerkt om een boekje uit te kunnen geven met daarin 5 brieven van Paulus (1&2 Tessalonisenzen, 1&2 Timoteus en Titus) in het Kabwa. De vertalers hebben vertaald en Michiel heeft gewerkt aan het uitgeven van het boekje. Op de foto zie je dat Hanneke en haar collega druk zijn met het drukken van 250 exemplaren.

Het Kabwa-team heeft hard gewerkt om een boekje uit te kunnen geven met daarin 5 brieven van Paulus (1&2 Tessalonisenzen, 1&2 Timoteus en Titus) in het Kabwa. De vertalers hebben vertaald en Michiel heeft gewerkt aan het uitgeven van het boekje. Op de foto zie je dat Hanneke en haar collega druk zijn met het drukken van 250 exemplaren.

Het resultaat...

Het resultaat…

We hebben weer een aantal bid- en dankpunten. Bidt je met ons mee?

Dankpunten

  • Vorige week vrijdag was het feest in een dorp in het Ikoma-gebied. Genesis is helemaal vertaald en geprint in de Ikoma-taal. Vrijdag werden de eerste exemplaren aan de taalcommissie en een aantal kerkleiders overhandigd. Dank dat dat er ook veel exemplaren werden verkocht. Bid dat de Heilige Geest werkt wanneer mensen lezen in dit boek.
  • De ouders van Michiel hopen de komende twee weken op bezoek te zijn. We kijken er erg naar uit om hen weer te zien en hen meer van ons leven en werk in Musoma te laten zien.
  • We zijn erg gezond en hebben energie voor ons werk en dingen naast ons werk. Dat spreekt helemaal niet vanzelf dus daar zijn we erg dankbaar voor.

Bidpunten

  • Bidt voor eenheid in het team hier in Musoma. En ook voor onderlinge liefde als we met elkaar samenwerken.
  • Er zijn veel zieken onder (familieleden van) onze collega’s en vrienden. Bidt dat zij mogen genezen en dat hun leefomstandigheden kunnen verbeteren. Veel huizen hebben bijvoorbeeld geen goed dak waardoor het veel inregent tijdens het regenseizoen.
    Dorp in het Ikoma-gebied waar het feest plaatsvond.

    Dorp in het Ikoma-gebied waar het feest plaatsvond.

    De doos vol met exemplaren van Genesis in Ikoma wordt binnengedanst.

    De doos vol met exemplaren van Genesis in Ikoma wordt binnengedanst.

    En daarna: verkopen!

    En daarna: verkopen!

    De gasten krijgen natuurlijk een lekkere maaltijd voorgeschoteld. Niemand gaat met een lege maag naar huis!

    De gasten krijgen natuurlijk een lekkere maaltijd voorgeschoteld. Niemand gaat met een lege maag naar huis!

    Op de terugweg moesten we af en toe wel door heel diep water. Door het regenseizoen staat het water hoog en zijn de wegen slecht.

    Op de terugweg moesten we af en toe wel door heel diep water. Door het regenseizoen staat het water hoog en zijn de wegen slecht.


I am nobody. And nobody is perfect. 

One of the lessons we have learned in England, during our training there, is this one: ‘Look for beauty around you and focus on that.’ Our teacher – who spoke out of a lot of experience – meant this: to be transitioning into a new culture will not always be fun and easy. There will be times that you mostly see the harder things and will not understand much of the new culture. During those times it will be hard to feel at home in your new country.

So, she gave us the following advice: ‘Look for beauty around you and focus on that.’ This could be anything; nature, people, food, funny situations. It does not have to be big things. The little things that will make you smile or laugh will help you to feel more at home in your new country.

We are very happy that we live in a country where we can find much beauty and funny things. Let us share some with you!

A few weeks ago I was with a friend in a fishing supply shop. While I was standing there I felt very New Testamentic in between all the ropes, nets and rowing equipment. After a while I read the text on the T-shirt of one of the sellers:

I am nobody. And nobody is perfect.

Still laughing I told the owner how much I loved his shirt and he started laughing as well. I would have liked to talk a bit more about his shirt but my friend ordered something that was not available in the shop. So ‘Nobody’ left the shop to get it in another shop, just down the road.
While he was on his mission, my friend and I were waiting in the shop. The shop was so small that we could easily see all the supplies that the shop had to offer.
The wife of ‘Nobody’ had other things on her mind than to talk to us. Her baby needed a clean diaper and a bath. So she used the weighing scale as a bath.
‘Nobody’ came back, we paid for all our supplies and we left the shop, still smiling.

If you keep your eyes open here, you will never get bored!

Praise

  • Last week we celebrated the dedication of Genesis in Ikoma in one of the villages in the Ikoma-area. The first copies were handed out to members of the language committee and some church leaders. Praise God that we also sold a lot of copies.
  • Pray that the Holy Spirit will work in the hearts of the people who will read this book.
    The parents of Michiel are visiting us in de coming two weeks. We are looking forward seeing them again and to show them some of our life and work here in Musoma.
  • We are healthy and have a lot of energy to do our work and things outside of work. This is a real blessing from God.

Pray

  •  Pray for unity within the team in Musoma. Pray also that we love each other when we work together.
  •  There are many sick people amongst (family members of) our colleagues and friends. Pray for healing and also for better living conditions. A lot of houses do not have proper roofs which allows rain to come into the houses during the rainy season.

Genade en vrede van de vijf en twee geesten voor zijn troon

Zo klinkt een deel van Openbaring 1:4 in de Jita-taal, een van de talen hier. Dat klinkt nogal anders dan wij dat gewend zijn. Vandaag iets over hoe in Bijbelvertalen cultuur een hele grote rol speelt.

Onbekende woorden, dingen, plaatsen
Een grote uitdaging op het gebied van cultuur zijn woorden, ideeën en plaatsen, die in de Bijbel genoemd worden, maar die onbekend zijn in de ontvangende cultuur. In het geval van de Mara-regio in Tanzania is dat bijvoorbeeld sneeuw. In de Bijbel wordt sneeuw vaak gebruikt als een beeld van witheid en/of van iets wat schoon, puur is. In Openbaring 1:14 staat:

Zijn hoofd en zijn haren waren wit als witte wol of als sneeuw… (NBV)

De talen hier in de Mara-regio kunnen niet veel met dat beeld van sneeuw. Zou er letterlijk vertaald worden, dan dit beeld weinig tot niets communiceren aan de lezers.
Maar wat wel bekend is, is hagel. In het regenseizoen kan hier hagel vallen, en goed ook (we hebben het zelf nog niet meegemaakt, maar de verhalen doen de ronde).
Deze hagelstenen zijn hier spreekwoordelijk voor hun witheid, en dus klinkt Openbarinng 1:14 ongeveer zo:

Zijn haren waren wit als witte wol. Ze waren wit als hagelstenen…

Palmzondag is in onze kerk uitbundig gevierd. We begonnen de dienst met een optocht rond de kerk. Iedereen zwaaide met een palmtak en we zongen 'Hosanna!'.

Palmzondag is in onze kerk uitbundig gevierd. We begonnen de dienst met een optocht rond de kerk. Iedereen zwaaide met een palmtak en we zongen ‘Hosanna!’.

Kinderen met palmtakken in de optocht.

Kinderen met palmtakken in de optocht.

Bekende woorden, maar andere betekenis
Onbekende woorden, dingen en plaatsen mogen dan een grote uitdaging zijn, die uitdaging is in ieder geval duidelijk zichtaar. Je loopt er als het ware vanzelf tegenaan. Als een bepaald woord niet bestaat in de ontvangende cultuur, dan moet je hier iets mee.

Maar geniepiger wordt het als een woord of begrip wel bekend is in de ontvangende cultuur, maar de betekenis, functie of associaties die opkomen toch heel anders zijn. Al vertalende denk je dat je begrepen hebt wat er in de Bijbel wordt bedoeld, en je gebruikt er het woord voor dat er in jouw taal voor wordt gebruikt.

Een goed voorbeeld is het woord ‘altaar’ in de Bijbel. In de Kabwa-gemeenschap is het begrip ‘altaar’ als een plaats om offers te brengen bekend. Maar zo’n plaats ziet er heel anders uit dan in de Bijbel. Vaak is het een plaats bij of op een berg, die helemaal opgeruimd wordt, zodat er een open ruimte ontstaat. Op die plaats wordt geofferd. Het woord ‘bouwen’ is hier dus niet echt van toepassing, terwijl je in de Bijbel regelmatig leest dat er een altaar gebouwd wordt of dat een altaar een constructie is, gemaakt van bepaalde materialen:

Toen kwam er een andere engel, die met een gouden wierookschaal bij het altaar ging staan. Hij kreeg een grote hoeveelheid wierook om die op het gouden altaar voor de troon te offeren, samen met de gebeden van alle heiligen. (Openbaring 8:3, NBV)

In dit geval kan een tekening van hoe een altaar er in Bijbelse tijden uitzag helpen.

Op Paasmorgen vierden we op het strand de opstanding van onze Heer Jezus.

Op Paasmorgen vierden we op het strand de opstanding van onze Heer Jezus.

In de kerk hadden we een paar weken geleden een bijzondere dienst: een dienst die aansloot bij de Vrouwengebedsdag. De dienst was helemaal voorbereid door de vrouwen van de gemeente en iedere vrouw (inclusief Hanneke) had een eigen rol in de dienst.

In de kerk hadden we een paar weken geleden een bijzondere dienst: een dienst die aansloot bij de Vrouwengebedsdag. De dienst was helemaal voorbereid door de vrouwen van de gemeente en iedere vrouw (inclusief Hanneke) had een eigen rol in de dienst.

Vijf en twee harten
Maar getallen, die zullen vast toch wel universeel zijn? Je kunt toch moeilijk anders tellen dan dat wij doen? 1 is toch gewoon 1, 2 is 2, enzovoorts?!

Nee dus. Een van de talen hier, Jita, heeft een telsysteem met vijftallen. Dat betekent concreet dat 6 gelijkstaat aan 5 + 1. En zo kom je dus uit bij de ‘vijf en twee geesten’ van Openbaring 1:4. En het getal van het beest in Openabring 13:18 klinkt zo:

[Het] getal [van het beest] is vijf en één honderdtallen, vijf en één tientallen en vijf en één.

We delen weer enkele dank- en bidpunten:

  • In april reizen we naar Nairobi voor een cursusweek over lesgeven aan volwassenen in de context van Oost-Afrika. Dank voor deze kans en bid voor een veilige reis en een goede cursus.
  • In de kerk is inmiddels een kinderclub/Bijbelklas gestart tijdens de diensten. Hanneke is hierbij betrokken. Dank voor dat dit gestart is, bid voor voorzieningen (er is nog geen afdakje, plek in de schaduw) en materialen, zodat de Bijbelklas door kan blijven gaan.
  • In april geeft het alfabetiseringsteam een workshop voor ongeveer 15 Jita-sprekers. Tijdens deze workshop zullen zij leren andere mensen te leren lezen en schrijven in Jita. Bid dat er gemotiveerde mensen naar de workshop komen die een hart hebben voor hun taal en voor hun toekomstige studenten.
In februari zijn de ouders van Hanneke op bezoek geweest. Het was een feest om ze op te halen op de luchthaven van Nairobi en hen na ruim 1,5 jaar weer in levende lijve te zien.

In februari zijn de ouders van Hanneke op bezoek geweest. Het was een feest om ze op te halen op de luchthaven van Nairobi en hen na ruim 1,5 jaar weer in levende lijve te zien.

Of je nu in Tanzania woont of niet: een Nederlander blijft een Nederlander. We hebben pas ontdekt dat we bloem ook in grootverpakking (25 kg!) kunnen kopen en dan goedkoper uit zijn. We gebruiken per week aardig wat bloem omdat al ons brood en andere dingen thuis worden gebakken. Zo'n grote zak is dus weer mooi meegenomen!

Of je nu in Tanzania woont of niet: een Nederlander blijft een Nederlander. We hebben pas ontdekt dat we bloem ook in grootverpakking (25 kg!) kunnen kopen en dan goedkoper uit zijn. We gebruiken per week aardig wat bloem omdat al ons brood en andere dingen thuis worden gebakken. Zo’n grote zak is dus weer mooi meegenomen!

En je kunt natuurlijk ook speculaas maken van die bloem!

En je kunt natuurlijk ook speculaas maken van die bloem!


Grace and peace from the five and two spirits before his throne
This is how Revelation 1:4 sounds in the Jita language, one of the languages that the New Testament is being translated in here in the Mara region. It shows how culture influences a translation.

In the Jita language counting goes up to five. That means that the numbers 6-9 are absent. They are made by saying 5+1, 5+2, 5+3 and 5+4. That makes the number of the beast in Revelation 13:18 sound a little bit different:

[The] number [of the beast] is five and one times hundred, five and one times ten, five and one.

Unknown ideas, words, places
But it is not only in counting that cultural peculiarities show up in translation. The cultures of the Bible have so many ideas, words, concepts that are unknown to us. This holds for the languages in the Mara region just as much as for our own language.

One concept that is not known here in the Mara region in Tanzania is snow. Snow is referred to and talked about several times in the Bible as a symbol of whiteness, purity, etc. Revelation 1:14 says:

His head and hair were white like wool, as white as snow, and his eyes were like blazing fire. (NIV)

Most of the people here don’t have any experience with snow, so this comparison of his hair being white like snow, doesn’t communicate much, if anything. Rather than snow, hail is what people have experience with here. During the rainy season, a hail storm might happen.

The hailstones that fall, are proverbial for their whiteness. That makes Revelation 1:14 sound like this:

His hair was white like wool. It was as white as hailstones.           

Familiar words, but different meaning
It sometimes gets even trickier when words or concepts from the Bible seem to be known, and when a corresponding word is available in the ‘host’ language. It gets tricky when there seems to be a 100% match between the word/idea from the Bible and the word/idea from, say, the Kabwa language, while there actually isn’t.

A good example is the word ‘altar’ in the Bible. In the Kabwa community the idea of a place where you sacrifice is known. It is called an ‘ahasi ha okumwensera’, ‘a place to sacrifice’. But this place looks different from an altar. It is not so much a construction that has been built. It is more a place, a piece of flat ground on a mountain that has been cleaned, and is being reserved for the purpose of bringing sacrifices.

In instances like this it might be helpful to add a picture to the translation, so that readers get an idea of what an altar in Biblical times looked like. Only using the well-known phrase ‘a place to sacrifice’ might give people a different idea of what an altar looked like ini the Bible than what it actually was.

We would like to share some points of prayer and praise again:

  • In April we will travel to Nairobi to take part in a course about teaching to adults in the context of East Africa. Praise God for this chance to learn more, and pray for safe travels.
  • A Bible class for children has been started in our church. Hanneke is involved in this. Praise God that it has been started, and pray for materials to use during these sessions.
  • The literacy team is planning to do a teacher training in April for 15 Jita speakers. Pray that motivated people will come to the workshop who have a heart for their language and for their future students.

Het vertaalteam zit in de voorste auto. Of: het rechterknipperlicht, vervolg

Vorige keer schreven we over de talen hier, die over het algemeen dubbelzinniger zijn. Woorden hebben meerdere betekenissen, wellicht meer dan in het Nederlands.
Die dubbelzinnigheid van (symbolen)taal zie je zelfs in het verkeer, schreven we. Om dat te verduidelijk stelden we een vraag: We rijden hier aan de linkerkant van de weg. Wat bedoelt de bestuurder van de auto die voor je rijdt nu als hij zijn rechterknipperlicht aan zet?

Eerst dank aan iedereen die ons met zijn/haar antwoorden heeft verblijd!

Om heel eerlijk te zijn, kunnen we ons niet beroepen op een officieel onderzoek. We zijn niet naar het politiebureau geweest om dan in ieder geval de officiële regels na te trekken. We hebben ook geen straatenquête gehouden om de mening van de gewone man en vrouw te horen. De volgende antwoorden geven we dus op basis van wat er om ons heen in het verkeer gebeurt.

  1. Ik ga rechtsaf slaan, dus blijf achter me!
  2. Ik ga stoppen aan de kant van de weg, maar dan wel aan de rechterkant, want daar is een winkel waar ik moet zijn.
  3. Ik zie al aan je dat je harder wil dan ik, dus passeer me maar, ik houd eventjes extra in, zodat je de ruimte krijgt.
  4. Ik wil harder dan degene die voor me rijdt, dus ik ga ‘m passeren.

Je ziet, dubbelzinnigheid kan ook weleens tot gevaren leiden. Want wat gebeurt er als jij nummer 1 of 2 bedoelt, maar degene achter je interpreteert het als nummer 3…? Juist, je hebt waarschijnlijk een nieuwe rechterbuitenspiegel nodig, of meer…

November, december en januari was de tijd van de 'korte regens'. Er viel veel, dus een groene tuin. Inmiddels heeft de zon weer toegeslagen...

November, December en januari was de tijd van de ‘korte regens’. Er viel veel, dus een groen tuin. Inmiddels heft de zon weer toegeslagen…

CIMG6914 [kopie]

En zo’n gevaar kan er dus ook zijn als je met vertalen bezig bent
Om bij het beeld te blijven: de persoon in de voorste auto is het vertaalteam. In Bijbelvers X wordt het woord ‘oordelen’ gebruikt, maar dan zonder het idee van straf. Zoals ik vorige keer schreef: God oordeelt zijn kinderen weliswaar, maar Hij straft hen niet, Hij spreekt hij vrij! Helaas betekent het Kabwa-woord voor ‘oordelen’, net zo goed ‘straffen’.

Als bestuurders van de voorste auto, willen wij graag een helder signaal uitzenden in de vertaling. De boodschap moet duidelijk zijn. Maar dit Kabwa-woord begint te lijken op een rechterknipperlicht: gevaarlijk in zijn dubbelzinnigheid… Lezers (die zitten in die auto erachter, om de beeldspraak nog wat verder uit te rekken) zien het Kabwa-woord, en denken meteen aan straf! En zo zou de boodschap van Gods grote genade in dit vers onduidelijk of zelfs onzichtbaar kunnen worden. En daar gaat dan dus je rechterbuitenspiegel…

Nog meer antwoorden
In de wandelgangen hier werden overigens nog andere betekenissen geopperd, en ook van de inzenders buiten Tanzania kwamen waardevolle antwoorden (wellicht niet direct omdat ze per se kloppen, vermakelijk zijn ze wel):

  1. Denk erom dat je niet gaat passeren.
  2. Ja dat ding staat inderdaad aan, dat zie ik ook, maar ik weet zo snel niet hoe ‘ie uit moet.
  3. Mijn linkerknipperlicht is kapot, dus nu zie je alleen mijn rechterknipperlicht nu ik mijn alarmlichten gebruik om aan te geven dat ik stil sta op de weg.
  4. Mijn linkerknipperlicht is kapot, dus ik gebruik nu de rechtse maar (want je moet toch wat), om aan te geven:
  •  ik wil rechtsaf slaan
  • ik ga stoppen
  • passeer me maar
  • ik ga passeren
  • denk erom dat je niet gaat passeren
Bunda-heuvel, in de buurt van Musoma. Een leuke wandeling.

Bunda-heuvel, in de buurt van Musoma. Een leuke wandeling.

Zonnebloemen!

Zonnebloemen!

Nieuwe opmaak weblog
In de afgelopen tijd hebben we wat gesleuteld aan de weblog. Extra welkom dus om een (nieuw) kijkje te nemen: http://www.louterlive.nl/.

Vragen welkom
Mocht je een prangende vraag hebben over het leven hier in Tanzania, het werk, of wat dan ook, dan horen we dat graag. Stuur ons een bericht, en dan kijken we hoe we hieraan aandacht kunnen geven! En uiteraard zijn ook nog steeds berichten welkom over hoe het met jou/jullie gaat. Daar horen we graag ook over!

Graag delen we weer punten van dank en gebed:

  • Dank voor de nieuwe (financiële) taken die Hanneke heeft gekregen binnen het kantoor. Een erg plezierige uitdaging.
  • Dank voor de checks die konden worden afgerond voor het Kabwa-team in de afgelopen weken (1-3 Johannes met de vertaalconsulent; Openbaring 1-11 als vertaalteam; Filippenzen, 2 Petrus, Judas en Openbaring 1-11 werden met mensen uit de taalgroep besproken, een zogenaamde community check).
  • Bid voor de teams hier op het kantoor die op zoek zijn naar een nieuwe (extra) vertaler, dat er een goede kandidaat gevonden kan worden.
Kabwa TA check (Large) [kopie]

Tijdens de bespreking van Openbaring 1-11 (de zogenaamde TA-check). Er moest zelfs wat tekenen aan te pas komen (zie het whiteboard op de achtergrond) om helder te krijgen wat Johannes precies zag rond de troon (oudsten, vier wezens, engelen).


New layout website
This time only a short message (for those who would like to brush up on their Dutch or want to test the quality of an online translation machine, this could become a longer message by translating the text above). We just want to let you know that we redesigned our website a little bit, so we would encourage you to have a look at it: http://www.louterlive.nl/.

By the way, we would like to hear from you if you would have a question about life here in Musoma, the work that is going on, etc. Please send us a message, and we will do our best to write about it in a new blogpost. We also want to encourage you to keep us up to date about you. We’d love to here from you!

We want to share points of prayer and praise again:

  • Praise God for the new (financial) tasks that Hanneke has in the office and that she enjoys doing.
  • Thank God for the checks that could be done for the Kabwa-team (consultant check on the Letters of John; translation-advisor check on Revelation 1-11; community check on Philippians, 2 Peter, Jude and Revelation 1-11).
  • Pray for success in the process to try to find good new translators for several of the teams here that need one.

Kalenders, een zijstraat en rechterknipperlichten

– Scroll down for English –
De betekenis van het rechterknipperlicht. Dat klinkt als een ingezonden in dat blad van die wielrijdersbond. Of een hoofdstuk in het boek voor je theorietest. Maar hier in Musoma houdt dit onderwerp ons ook regelmatig bezig. En dat knipperlicht staat niet op zichzelf, het zegt iets over de cultuur. Lees meer hieronder.
Maar eerst: ‘Hé, zijn dat soms de kalenders die je daar in je hand hebt? Laat me eens kijken!’

Kalenders
In het vorige jaar is Hanneke druk bezig geweest met het ontwerpen van kalenders. In samenwerking met veel andere mensen, onder wie de vertalers, heeft ze voor elke taal een kalender gemaakt. Elke kalender heeft naast het ‘kalender gedeelte’ (met alle maanden en dagen in de lokale taal) enkele foto’s die te maken hebben met de betreffende taalgroep en een Bijbeltekst in de lokale taal.
In november en december zijn we druk geweest met het verspreiden van de kalenders. Mensen gingen met kalenders naar huis en probeerden die in hun eigen dorp te verkopen. Zelf hebben we regelmatig een extra rondje door het centrum van Musoma gemaakt met de kalenders in onze handen.

Op de markt
Het begon allemaal op de markt van Musoma. We hebben daar enkele goede bekenden, bij wie we regelmatig inkopen doen. Maar al snel verspreidden zij het nieuws. Er zijn kalenders in je eigen taal! Een van onze marktvrienden liep al snel over de markt, zoekend naar mensen van wie hij vond dat ze zeker een kalender moesten hebben. ‘Hé, jij spreekt toch Jita [een van de talen hier]? Er zijn hier kalenders te koop in Jita!’
Het is prachtig om te zien hoe enthousiast mensen zijn over de kalenders. Ze zijn verbaasd en blij dat hun taal daadwerkelijk op papier staat. En dan ook nog een foto erbij van het gebied waar ze geboren zijn… Tussen de balen uien, de stapels papaja’s en de manden aardappels, beginnen ze de Bijbeltekst te lezen die op de kalender staat. ‘Hé, dat is nog wel even wennen, Jita lezen. Maar ongelofelijk zeg, er zijn dus mensen die de Bijbel vertalen in Jita!’
Zo gaan die gesprekken vaak. Elke keer dus weer een mooie gelegenheid om met mensen te praten over het Bijbelvertaalwerk dat gaande is, wat voor veel mensen nieuws is. En het gebeurt dan ook regelmatig dat mensen zeggen: ‘Kom volgende week maar eens terug, dan heb ik weer geld, en dan wil ik een Lucas-evangelie kopen.’
Omdat het zo leuk is, hier een greep uit reacties van mensen op de kalenders:

Oh, mijn taal zit er niet bij? Nou dan koop ik er een in een andere taal, om aan een vriend van me te geven.

Ik wil geen kalender, ik wil een Bijbelboek!

Hé, zijn dat soms de kalenders die je daar in je hand hebt? Laat me eens kijken!

[Een baas tegen zijn werknemer] Ik koop deze kalender wel voor jou, want het kan niet zo zijn dat je zonder kalender zit, terwijl er één is in je eigen taal.

Bij deze man kopen we vaak onze groenten en fruit. Ook is hij erg enthousiast over de kalenders en helpt ons om ze aan veel mensen te verkopen. Hij spreekt Simbiti maar poseert hier met een Jita-kalender (Foto van CG).

Bij deze man kopen we vaak onze groenten en fruit. Ook is hij erg enthousiast over de kalenders en helpt ons om ze aan veel mensen te verkopen. Hij spreekt Simbiti maar poseert hier met een Jita-kalender (Foto van CG).

Michiel verkoopt samen met zijn vertaalcollega kalenders en boeken op de markt van Mmazami, een dorp in het Kabwa-gebied (Foto van MN) .

Michiel verkoopt samen met zijn vertaalcollega kalenders en boeken op de markt van Mmazami, een dorp in het Kabwa-gebied (Foto van MN) .

Winkeltje (Foto van MN)

Winkeltje (Foto van MN)

Taalkundige/culturele observaties in een zijstraat
Nog even een zijstraat voor mensen die houden van zijstraten.
Als je praat over verschillen tussen culturen, verval je vaak in clichés. ‘Tanzanianen communiceren veel minder direct dan Nederlanders’ is er zo eentje. Al talloze keren hebben we die ideeën in ons hoofd moeten bijstellen.
Maar mijn ervaring is wel dat de talen hier (zelfs de taal van gebaren en symbolen) meer ambiguïteit hebben, woorden en gebaren kunnen dus veel verschillende dingen betekenen. Analytische taal, waarin je alles kunt uitsplitsen en veel synoniemen hebt, past meer bij het Nederlands. Blijkbaar is in onze cultuur de behoefte om alles precies te zeggen en beschrijven en geen ambiguïteit te laten bestaan.

In het werk als vertaaladviseur loop ik er regelmatig tegenaan hoe breed de betekenis van woorden in het Kabwa kan zijn.
– Rechtvaardig, trouw, betrouwbaar, waar: allemaal één woord.
– Woorden, nieuws, issues: allemaal één woord.
– Zeggen, vermelden, noemen, spreken: allemaal één woord.
– Benadrukken, aansporen, aanmoedigen, overtuigen, motiveren: allemaal één woord.
En dat levert natuurlijk een uitdaging op. Een goed voorbeeld is het woord voor ‘oordelen’, dat ook de betekenis ‘straffen’ heeft. Wat te doen op plaatsen waar het gaat over het oordeel van God, zonder dat er straf wordt geïmpliceerd? Gods kinderen worden wel geoordeeld, maar ze worden vrijgesproken! Ze worden niet gestraft, dankzij het werk van Christus!
Als we hier dat Kabwa-woord voor gebruiken dat zowel ‘oordelen’ als ‘straffen’ betekent, hoe zorgen we dan dat de lezers aanvoelen wanneer het in de Bijbel gaat om ‘oordelen om te straffen’ en wanneer om ‘oordelen’ zonder dat er gestraft wordt?

Bij uitstek gedurende de community check (zie hier: http://www.louterlive.nl/community-check/) kunnen zulke vragen getest worden door de mensen de bewuste passage te laten lezen en te kijken of de tekst communiceert wat daadwerkelijk gecommuniceerd moet worden.

Hanneke geeft les op het zendingsschooltje over Nederland (Foto van LH).

Hanneke geeft les op het zendingsschooltje over Nederland (Foto van LH).

Tijdens de Kerstviering op het kantoor was er ook tijd voor een spel. Hanneke organiseerde een cadeautjes-dobbelspel.

Tijdens de Kerstviering op het kantoor was er ook tijd voor een spel. Hanneke organiseerde een cadeautjes-dobbelspel.

De resultaten van het spel. Iedereen kon met een cadeautje naar huis (Foto van CG).

De resultaten van het spel. Iedereen kon met een cadeautje naar huis (Foto van CG).

Een groepsfoto van de collega's (en hun gezinnen) van het kantoor. Wij staan er niet op omdat we met vakantie waren. Maar jullie weten wel hoe wij eruit zien!

Een groepsfoto van de collega’s (en hun gezinnen) van het kantoor. Wij staan er niet op omdat we met vakantie waren. Maar jullie weten wel hoe wij eruit zien!

Knipperlicht
Nog even terug naar die ambiguïteit en dat je die zelfs ziet in de taal van gebaren en symbolen.
We rijden hier aan de linkerkant van de weg. Wat bedoelt de bestuurder van de auto die voor je rijdt nu als hij zijn rechterknipperlicht aan zet?
Antwoorden in een gefrankeerde envelop met naam, adres, leeftijd, betrekking en nationaliteit naar…
Nee, die envelop hoeft niet, maar je kunt wel eens je hoofd breken over wat die bestuurder zou kunnen bedoelen. En dan komen we daar in ons volgende bericht op terug!


Danken:
– Voor een goed kerstfeest en een goede jaarwisseling.
– We krijgen veel bemoediging vanuit Nederland in de vorm van kaartjes en reacties op onze weblogs. Dit is echt een grote steun!
– We hebben heel veel mensen ontmoet in de afgelopen maand(en) met wie we hebben gepraat over de Bijbel in hun eigen taal, ook met mensen die de Bijbel (vrijwel) niet kennen. Bid ook voor deze mensen.

Bidden:
– Bid dat we ons werk doen uit liefde voor God en de mensen om ons heen.
– Voor de komende tijd staan er verschillende checks gepland voor ons als Kabwa-team (check als team samen met de vertaalconsulent van de brieven van Johannes; check als team van Openbaring 1-11). Bid voor energie en uithoudingsvermogen.
– De komende tijd is het ook druk voor het alfabetiseringsteam. Er staan behoorlijk wat workshops op het programma. Bid dat de workshops goed gaan en dat veel mensen bemoedigd worden door het leren lezen en schrijven in hun eigen taal. Bid ook voor energie en gezondheid voor het team.

De avond voor Kerst vierden we dit feest met onze vrienden met een heerlijke maaltijd.

De avond voor Kerst vierden we dit feest met onze vrienden met een heerlijke maaltijd.

Op weg met de boot naar Lukuba, een eiland op ongeveer een uur varen van Musoma. Heel leuk om Musoma nu eens vanaf het water te zien.

Op weg met de boot naar Lukuba, een eiland op ongeveer een uur varen van Musoma. Heel leuk om Musoma nu eens vanaf het water te zien.

Op het eiland is er veel te doen: vogels kijken, wandelen en een rondje om het eiland met de kano.

Op het eiland is er veel te doen: vogels kijken, wandelen en een rondje om het eiland met de kano.

Tijdens de vakantie hadden we ook wat meer tijd om dingen in en om het huis te doen. Michiel heeft vooral veel gesnoeid. Na de regenperiode zijn bomen en heggen namelijk behoorlijk gegroeid!

Tijdens de vakantie hadden we ook wat meer tijd om dingen in en om het huis te doen. Michiel heeft vooral veel gesnoeid. Na de regenperiode zijn bomen en heggen namelijk behoorlijk gegroeid!

At the market in Musoma
Last year Hanneke made, with the help of lots of colleagues, calendars for all the eight languages of the Mara Cluster Project. Every calendar has its own months and days (of course, that’s why it’s called a calendar) in the local language, a couple of photos of important sites of the language group’s area and a passage from Scripture in the local language.

We already heard that in previous years these calendars were popular. And so they are, also this year.
In November and December our colleagues and we have been busy distributing the calendars. For us, it started at the main market of Musoma. We know a few good friends there, to whom we go for our fruit and vegetables. We went to show them the calendars and asked them if they would like to buy one. Not only did they want that, but immediately one of them started to walk around the marketplace, looking for people who he thought should buy a calendar. ‘Hey, you speak Jita [one of the local languages], right? They’re selling calendars in your language. The calendars are really nice. You should get one!’
In a minute several people had surrounded us, wanting to see the calendars.
It is encouraging to see how enthusiastic people are about them. Happy and surprised they look at their very own language, actually there, written down, together with photos of their own area.
Surrounded by piles of onions, heaps of papayas, and baskets full of tomatoes, they have a go at reading the Bible passage that is written on the calendar in their own mother tongue. This often leads to a conversation about the Bible translation work that is going own. Many people are happily surprised to hear that the Bible is being translated in their heart language. Some say things like: ‘Please come back next week. By then, I hope to have some money again, to buy the Gospel of Luke.’

Some other reactions:

‘There is no calendar in my language? Well, then I’ll just buy one in another language, to give to a friend of mine who speaks that language.’

‘Nice, those calendars, but I want a Bible book in my own language!’

‘Are you carrying calendars in your hand? Let me have a look.’

[Employer to his employee] ‘I’ll buy this calendar for you. You shouldn’t be without a calendar, while there is one in your own language!’

Feest!

De kerk was mooi versierd. Heel veel volwassenen en kinderen zaten al klaar op de banken in de kerk. Hier en daar hoorde je het gesmoorde piepen van een kuikentje, dat niet vrijwillig naar dit feest was meegenomen… De dominee heette iedereen die binnenkwam enthousiast welkom. Speeches volgden en het koor van de kerk zong een aantal liederen, allemaal gekleed in dezelfde kleuren en uitbundig dansend. Het feest was begonnen!

Nadat veel mensen zich hadden voorgesteld, liederen waren gezongen, goede woorden waren gesproken en er veel was gebeden, brak het grote moment aan. Als collega’s van het vertaalkantoor liepen we naar één van de auto’s waarin we waren gekomen. En uit de achterklep kwam een doos, ingepakt is felroze en blauw inpakpapier. In die doos zaten de boeken waar het die dag om ging: Genesis in de Kabwa-taal.
Die boeken worden niet ‘even’ neergezet voor in de kerk. Nee, ze moeten worden binnengedragen. Sterker nog, naar binnen gedanst! Wat een mooi moment voor ons als collega’s om mee te maken. Een mooi moment voor de vertalers, adviseurs, schoonmakers, bewakers, alfabetiseringsmedewerkers, voor ons allemaal!

Maar een nog mooier moment voor al die andere mensen die in de kerk zaten! Want zij kunnen nu in het Kabwa lezen over de schepping, over Noach, Abraham en Jozef en over hoe God met zijn reddingsplan voor de wereld begon. God beloofde Zijn Zoon, die naar de wereld gekomen is. Immanuël, God met ons. God’s beloften lezen, in het Kabwa! Als dat geen goed kerstcadeau is…

De boeken worden de kerk binnengedragen door de Kabwa-vertalers.

De boeken worden de kerk binnengedragen door de Kabwa-vertalers.

Iedereen zit klaar in afwachting van het feest.

Iedereen zit klaar in afwachting van het feest.

Na afloop van het feest werden boeken en kalenders verkocht.

Na afloop van het feest werden boeken en kalenders verkocht.

Hanneke laat plaatjes van dieren zien. De kinderen noemden alle dieren bij hun naam in het Kabwa.

Hanneke laat plaatjes van dieren zien. De kinderen noemden alle dieren bij hun naam in het Kabwa.

Kinderen bekijken de verschillende leesboekjes.

Kinderen bekijken de verschillende leesboekjes.

Bezoek uit Nederland
In november kregen we voor een aantal weken bezoek! Samen met Koen, Nelleke en Annemieke zijn we twee keer een paar dagen weggeweest. Voor ons allemaal was het een heerlijke vakantie. Ook hebben onze gasten veel van ons werk en leven in Musoma gezien.

Bezoek!

Bezoek!

We hebben veel mooie dieren gezien tijdens de safari op de Serengeti.

We hebben veel mooie dieren gezien tijdens de safari op de Serengeti.

We hebben erg genoten van ons bezoek. Weer lekker even samen aan tafel zitten!

We hebben erg genoten van ons bezoek. Weer lekker even samen aan tafel zitten!

Een deel van de Seregeti is Ikoma-gebied. We konden een aantal boeken in de Ikoma-taal (en in nog een paar andere talen) als dank aan het personeel van het hotel geven.

Een deel van de Seregeti is Ikoma-gebied. We konden een aantal boeken in de Ikoma-taal (en in nog een paar andere talen) als dank aan het personeel van het hotel geven.

Deze vogel vloog tegen het raam en moest daarna een tijdje bijkomen. Hij koos ervoor om dat te doen op de hand van Michiel. Voor de vogelaars onder ons: het is een bronze of olive sunbird.

Deze vogel vloog tegen het raam en moest daarna een tijdje bijkomen. Hij koos ervoor om dat te doen op de hand van Michiel. Voor de vogelaars onder ons: het is een bronze of olive sunbird.

 We beginnen al aardig wat contacten op de markt te krijgen. Bij deze vrouw kopen we regelmatig onze groenten en eieren.

We beginnen al aardig wat contacten op de markt te krijgen. Bij deze vrouw kopen we regelmatig onze groenten en eieren.

Deze man naast Michiel spreekt Kabwa. We hebben hem ontmoet toen we iemand zochten die onze kussenhoezen voor de bank kon maken. Sinds hij dit voor ons heeft gedaan gaan we af en toe even langs voor een praatje.

Deze man naast Michiel spreekt Kabwa. We hebben hem ontmoet toen we iemand zochten die onze kussenhoezen voor de bank kon maken. Sinds hij dit voor ons heeft gedaan gaan we af en toe even langs voor een praatje.

Dankpunten:

* Dank dat de vertaling van Genesis in de Kabwa-taal af is en voor het mooie feest van vorige week.
* We hebben erg genoten van het bezoek dat we kregen en van de vakantie.
* De kalenders zijn geprint en aangekomen in Musoma. Dank dat mensen ze met enthousiasme ontvangen en dat de verkoop goed gaat.

Bidpunten:

* Bid dat in de komende maand veel mensen in de Mara-regio het goede nieuws van Jezus’ komst naar de aarde mogen horen.
* Na een vakantie is het altijd weer even opstarten. Bid dat God ons de kracht en motivatie geeft om Hem en onze naasten van harte te dienen.
* Bid voor onze familie (ouders, broers en zussen en neefjes & nichtjes). In de maand december kun je elkaar soms extra missen.


 

Celebration!

The church was decorated with beautiful colours. A lot of people gathered, from small babies to old men and women, all sitting on small wooden benches. The pastor welcomed everyone enthusiastically. Speeches followed and the choir sang a couple of songs, all members wearing colourful clothes and dancing contagiously. The party had started!

After some more speeches and songs the big moment was there. Outside the church, in one of the cars, was a big box, wrapped in bright pink and blue paper. This box contained the books the celebration was all about that day: Genesis in the Kabwa-language.
While singing and dancing, the line of workers from the Bible translation office entered the church, translators at the front, carrying the box, and we all following, slowly making our way through the church, to the ‘stage’, where the box would be opened officially.

It was a wonderful moment. Not only for the translators and all the other people that had worked hard on getting this book ready, but even more for all the people who where there that day, in that church, and for all Kabwa-people.
Because now they are able to hear and read about God’s creation, Noah, Abraham and Joseph, and about how God started his plan of salvation. God promised to send his Son to the earth! Immanuel, God with us. Hearing about God’s promises in your own language, in Kabwa. Would there be a better Christmas present?

Tekeningen maken

(Scroll down for English)
Genesis in je eigen taal, is dat nou iets om enthousiast van te worden? Ook als je het boek al heel vaak hebt gelezen in een andere taal die je redelijk goed kent? Een dominee uit de Mara regio was dat in ieder geval wel! Lees hieronder zijn verhaal.
Maar eerst kun je meer lezen over één van de activiteiten tijdens de schrijfworkshops.

Tekeningen maken
Tijdens de schrijfworkshops die Hanneke en haar collega’s geven in de Mara regio is er altijd veel tijd om de deelnemers te laten oefenen met schrijven. Soms alleen, soms in een groep.
Maar ja, waar ga je eigenlijk over schrijven in je eigen taal? Het verzinnen van een onderwerp voor een verhaal is nog niet altijd even gemakkelijk. Daarom begint één van de schrijfopdrachten met iets heel anders: tekenen!

De deelnemers maken in groepjes een tekening op een groot vel papier. Ze mogen zelf uit een aantal onderwerpen kiezen: maisha ya nyumbani (het gezinsleven), ufugaji (dierenhouderij), uvuvi (visserij), uwindaji (jacht), shuleni (op school) of ukulima (werken op de akker). Voor alle mensen liggen de meeste van deze onderwerpen hun na aan het hart, omdat ze onderdeel zijn van hun dagelijks leven. Goede onderwerpen om een tekening over te maken dus!

Soms is het moeilijk om een goede ondergrond te vinden. Dan maar de muur gebruiken!

Soms is het moeilijk om een goede ondergrond te vinden. Dan maar de muur gebruiken!

In deze tekening zijn alle dingen duidelijk in het Zanaki erbij geschreven.

In deze tekening zijn alle dingen duidelijk in het Zanaki erbij geschreven.

Nog even de laatste hand leggen aan de tekening.

Nog even de laatste hand leggen aan de tekening.

Een paar resultaten: de tekening links gaat over jagen, de tekening rechts over  dierenhouderij.

Een paar resultaten: de tekening links gaat over jagen, de tekening rechts over dierenhouderij.

Deelnemers van de Ikoma schrijfworkshop werken aan hun tekening.

Deelnemers van de Ikoma schrijfworkshop werken aan hun tekening.

Nadat de tekeningen af zijn, schrijven de deelnemers de namen van alle dingen die ze zien in de tekening op in het Zinza, Zanaki of Ikoma, of welke taal ze ook spreken! Dat is al een behoorlijke klus, want ze willen natuurlijk de woorden juist spellen. Dat is niet gemakkelijk als je alle spellingregels nog maar net hebt geleerd.
Na het schrijven van losse woorden gaan de groepen verder met het schrijven van een verhaal naar aanleiding van de tekening, op basis van de al geschreven losse woorden. Op die manier komt een verhaal bijna altijd vanzelf tot stand.
Aan het einde van de workshop mag elke groep zijn tekening met verhaal presenteren. En dat levert een hoop gelach op, om de tekeningen maar ook om de leuke verhalen.

Afgelopen week tijdens een workshop in het Zinza-gebied las een man het verhaal van zijn groep voor. Alle deelnemers moesten er hard om lachen. Ik snapte het verhaal natuurlijk niet en vroeg de deelnemers mij te vertellen welke grappige dingen er in het verhaal stonden. Het antwoord?

“Hij heeft gewoon heel mooi Zinza gebruikt, precies zoals je het zegt in Zinza.”

Aan het einde van de workshop worden de verhalen voorgelezen.

Aan het einde van de workshop worden de verhalen voorgelezen.

Elkaars tekeningen bekijken is altijd een hoogtepunt tijdens de workshop.

Elkaars tekeningen bekijken is altijd een hoogtepunt tijdens de workshop.

Deelnemer legt uit wat hij en zijn groepsgenoten hebben getekend over visserij.

Deelnemer legt uit wat hij en zijn groepsgenoten hebben getekend over visserij.

Genesis
Tijdens de schrijfworkshop in het Zinza-gebied sprak ik, Hanneke, met dominee John, één van de deelnemers. Dominee John is de dominee van de kerk waarin de workshop plaatsvond. Dominee John vertelde mij het vorige verhaal:

“Vorige week kwam er een collega van mij op bezoek. Hij is Zinza maar woont en werkt al heel lang in Mwanza [red.: grootste stad in de regio]. Ik nodigde mijn collega uit in mijn studeerkamer, en daar zag hij een kopie van Genesis in Zinza liggen. Hij reageerde heel enthousiast en wilde het boek meteen bekijken. Hij wist niet dat de Bijbel in het Zinza wordt vertaald. Mijn collega kwam bij mij op bezoek om een aantal dingen te bespreken, maar hij kon het boek niet meer neerleggen. Hij wilde maar blijven lezen. Uiteindelijk heeft hij het boek meegenomen naar huis.”

Dankpunten:
* Een aantal mooie contacten die we hadden in de afgelopen weken: een mooi gesprek met een fruitverkoper op de markt en met de dierenverzorger op onze compound. Dank voor enthousiasme wanneer mensen horen dat de Bijbel wordt vertaald in hun eigen taal.
* Kracht en gezondheid voor ons werk.
* Dat God aan het werk is in de Mara regio. Mensen komen tot geloof in Hem. Dank dat we ook steeds mensen blijven tegenkomen die blij zijn om een (Bijbel)boek te kunnen kopen in hun eigen taal.

Bidpunten:
* Bid voor onze Tanzaniaanse collega’s en hun gezinnen. Er is veel ziekte, moeite en verdriet en de vertalers leven (door de week) vaak ver weg van hun gezinnen. Bid om Gods zegen voor hen.
* Bid voor een rustige verkiezingstijd in de komende weken en een uitslag die tot zegen voor het land zal zijn.
* Een bid- en dankpunt: Over een aantal weken krijgen we familie op bezoek. Hier zijn we erg blij mee. We hebben dan ook twee weken vrij en we hopen met elkaar een paar dagen weg te gaan. Bid voor veilige reizen en een fijne tijd samen.

Courgettes in de tuin.

Courgettes in de tuin.

Nee, dit is geen overstroomde weg. Dit is op de ferry op weg naar een workshop!

Nee, dit is geen overstroomde weg. Dit is op de ferry op weg naar een workshop!

Er beginnen allerlei mooie bloemen te bloeien onze tuin.

Er beginnen allerlei mooie bloemen te bloeien onze tuin.

CIMG6425

Michiel is begonnen de veranda te verven.

Michiel is begonnen de veranda te verven.

Hannke geeft les over leestekens tijdens de schrijfworkshop op Kome eiland (Zinza gebied).

Hannke geeft les over leestekens tijdens de schrijfworkshop op Kome eiland (Zinza gebied).

Ondergaande zon op Kome eiland.

Ondergaande zon op Kome eiland.

Drawing pictures
During writing workshops that Hanneke and her colleagues are leading, a lot of time is given to the participants to practice their new writing skills. They write stories, in a group or on their own. But sometimes it is hard to come up with a good story. To help the participants with this, they get a chance to draw a picture on a big piece of paper. The groups can choose from different subjects: maisha ya nyumbani (family life at home), ufugaji (animal husbandry), uvuvi (fishing), uwindaji (hunting), shuleni (at school) of ukulima (farming).
When the drawings are ready, the participants start naming all the things that they have drawn in the picture. This is not as simple as it sounds. Although they are writing it in their first language, they have only learned how to write this language maybe yesterday or the day before yesterday.
After writing all these words it is much easier to write a story. It is wonderful to see all the nice and fun stories that come up in these sessions. At the end of the week they read them to the whole class. That always leads to much laughter and joy.

Last week, during a writing workshop in the Zinza area, a man read the story of his group. Everyone had to laugh very loudly, multiple times. I did not understand the story of course, as it was in Zinza, so I asked the participants to tell me what was so funny about the story. The answer was: “He just used very good Zinza, exactly how we would say it!”
(See above for some pictures of people working on their drawings and some of the results)

Genesis
A pastor in the Zinza area told Hanneke the following story:

“A colleague of mine from Mwanza (red.: biggest city in the area) came to visit me in my church. He is Zinza but lives and works in Mwanza, already for a long time. I invited him into my study. He saw a copy of Genesis in Zinza lying on my desk. He became very enthusiastic and wanted to see the book immediately. He did not know that the Bible is being translated into Zinza. He came to see me, and we had a lot of things to talk about, but he could not stop reading. In the end he took the book home.”

Community check

[For English scroll down]

In het vertaalproces zijn twee belangrijke momenten dat de mensen van de gemeenschap, voor wie de vertaling bedoeld is, de vertaling kunnen bekijken en hun mening kunnen geven:

  • community check (Swahili: ukaguzi wa jamii)
  • reviewers check (Swahili: ukaguzi wa wahakiki)

Een tijdje geleden hebben we iets verteld over de zogenaamde reviewers check.* Vandaag iets over community checks.

Doel van een community check
Een community check heeft een ander doel dan een reviewers check. Bij laatstgenoemde letten de betrokken mensen (vaak dominees of andere belezen mensen) vooral op de correctheid van de vertaling, en of de vertaling goed ontvangen zal worden in hun kerken en gemeenschap.
In de community check zijn het geen dominees, ouderlingen en andere mensen die al lang christen zijn en de Bijbel goed kennen. Nee, in de community check komen ‘gewone’ mensen bij elkaar.

De vertalers gaan naar hun eigen taalgebied en ontmoeten elke dag enkele groepjes mensen in verschillende dorpen. Per groep gaat het vaak om zo’n 6-8 mensen. Zij horen de vertaling en letten er vooral op of de vertaling

  • begrijpelijk is, en
  • natuurlijke taal gebruikt.

Dus moeilijke woorden, ingewikkelde zinnen en verzwegen informatie worden als snel getackeld.

CIMG6113 kopie

Werksfeer

CIMG6087 kopie

Een van de groepen tijdens de community check van de brieven van Johannes

CIMG6112 kopie

To-do-lijst voor het klaarmaken van de zogenaamde T-brieven (1 en 2 Thessalonicenzen, 1 en 2 Timotheüs, Titus), die zullen worden uitgegeven als een apart boek(je).

De brieven van Johannes in Kabwa
Enkele weken geleden ging ik, Michiel, mee met een van de vertalers om een community check te doen over de brieven van Johannes. Het was één van de enerverendste dingen die ik tot nu toe heb meegemaakt. Waarom? Omdat ons team na lang werken in een kantoor, achter de computer, spittend in boeken en discussiërend over de vertaling, eindelijk kan horen wat de doelgroep denkt. Eindelijk hoorden we de mensen voor wie de vertaling bedoeld is. Wat vinden zij ervan? Is de vertaling begrijpelijk, vloeiend? En is er hedendaags en natuurlijk Kabwa gebruikt?

Soms kan het dan gebeuren dat een zin die in het kantoor begrijpelijk leek, erg moeilijk is voor iemand die de tekst voor het eerst leest. Hij loopt niet lekker. Of er zit een impliciet argument in dat door de lezers niet wordt opgepikt. Of de vertaling die we hebben gekozen voor een bepaald belangrijk woord blijkt toch niet helemaal te passen. Een voorbeeld van dat laatste.

Een voorbeeld
In 2 Johannes schrijft Johannes

‘Aan de uitverkoren vrouw en haar kinderen…’ (vers 1)

Johannes schrijft aan een kerk en haar gelovigen. Met het woord ‘vrouw’ (‘kuria’ in het Grieks) drukt hij respect uit. Dat element van respect moest dus in de Kabwa-vertaling meewegen. Er moest een woord gebruikt worden dat respectvol is.

In overleg waren we tot een vertaling gekomen die in het Nederlands omschreven kan worden als: ‘vrouwelijk persoon die op een leeftijd is dat ze kinderen heeft/kan hebben’.
Maar tijdens de community check waren de meesten hier toch niet helemaal gelukkig mee. Waarom niet vertalen met het woord ‘maayi’, ‘moeder’? Dat is nog natuurlijker taalgebruik, en bovendien komt de klank van respect hier nog duidelijker naar voren.

Een van de klaslokalen

Een van de klaslokalen tijdens een alfabetiseringsworkshop

Een lesje Nederlands tijdens een van de alfabetiseringsworkshops.

Een lesje Nederlands tijdens een van de alfabetiseringsworkshops.

Hanneke met twee collega's van alfabetisering

Hanneke met twee collega’s

Eindelijk doet de boekdrukmachine op het alfabetiseringskantoor het weer. Dat betekent: veel boeken printen, vouwen, nieten en snijden!

Eindelijk doet de boekdrukmachine op het alfabetiseringskantoor het weer. Dat betekent: veel boeken printen, vouwen, nieten en snijden!

 

Dank je met ons mee?

  • Enkele weken geleden kwamen de exemplaren van Genesis in de Ikoma en in de Kabwa-taal het kantoor binnen! Binnenkort zal het boek officieel ‘gepresenteerd’ worden.
  • In de afgelopen weken gingen maar liefst vijf van de acht vertaalteams naar hun taalgroep voor community check of reviewers check. Dank God voor het werk dat is gedaan en voor het intensieve contact met de mensen in de taalgroepen tijdens deze checks.
  • Sinds dat we zijn verhuist is er allerlei (klein) onderhoud aan ons huis gedaan. We zijn erg blij dat dit kon gebeuren.

Gebedspunten:

  • Voor energie als Hanneke in de komende tijd weer twee workshop-trips op het programma heeft staan.
  • Voor focus op God en energie in deze tijd van verhuizen en klussen in huis.
  • Om een zegen over onze aanwezigheid in de kerk in Musoma waar we vaak heen gaan en over de bezoeken aan andere kerken: eer aan God, en bemoediging en geestelijke voeding voor de gemeenteleden en onszelf.

* (http://www.louterlive.nl/?p=1048, onder ‘Luisteren naar de dominees’ en ‘Omarmen, om de hals vallen en kussen’).

CIMG6129 kopie

Onze voordeur

CIMG6115 kopie

Voordeur binnenaanzicht (met het logeervriendje van Foyle op de foto)

Bomen planten

Sinaasappels in wording

CIMG6142 kopie

Ons huis staat op een terrein van de katholieke kerk. Op het terrein bevinden zich een school, een kliniek, een kapel…en dus ook sportvelden!

CIMG6141 kopie

De eetzaal op het terrein

CIMG6138 kopie

Een blik op het deel van de tuin waar in de toekomst hopelijk wat groente(n) te plukken zijn

 


Community check
One of the important steps in the translation process is the so called community check. The translators go to the language area and visit various villages and groups of people, to receive feedback on the draft translation they made of a part of Scripture.

A few weeks ago I went with one of the translators to have a chance of being there at a community check. It was one of the most exciting things I have seen in translation work so far. Why? After weeks or sometimes months of working on the computer, studying the Biblical text, discussing the translation as a team, et cetera, the team can finally hear what the community thinks about the draft translation. Finally the people for whom we intend the translation to be beneficial, are able to give their views.
So this stage of the process is very important. Without the feedback of the intended audience, the translation runs the risk of being too difficult or unnatural, by using long sentences, technical words, outdated language, complicated metaphors, unknown concepts, etc.

CIMG6153 kopie

Beautiful view from the compound where our house is, to Lake Victoria and the peninsula of Musoma

CIMG6166 kopie

View from the peninsula (part of Musoma). Actually, Musoma means ‘peninsula’ in one of the local languages

CIMG6144 kopie

Another picture of the compound of ‘Makoko Family Centre’, where our house is located

Werken in de tuin

Things you do on Saturday: building a fence

CIMG6162 kopie

The view from the peninsula again

An example
In his second letter, John writes:

‘The elder, to the chosen lady and her children…’ (verse 1)

John writes to a church and its believers. The word ‘lady’ is a word of respect. This element of respect has to be present in the translation. So a word that expresses respect should be used here.
The first draft of the Kabwa translation used a word that can be rendered as: ‘female person having childbearing age’.
During the community check not everyone was happy with this word. They asked why it had not been translated with the word ‘maayi’, ‘mother’? That’s a more natural word, and the element of respect is even more present and clear. Seeing that this was a good point, the translation got changed.

Praises:

  • The copies of Genesis in the Kabwa and Ikoma-language have arrived.
  • A lot of the translation teams have had a chance in the last couple of weeks to go out to the community and test parts of Scripture. Praise God for all the work that has been done.
  • Several things have been fixed (or newly made) in and around our new house.

Prayers:

  • For energy for Hanneke, as she has two workshop trips coming up again.
  • For focus on God in this time of moving and maintenance in and around the house.
  • For a blessing over our involvement in the church here. Our ‘own’ little church in Musoma, but as well other churches that we (might) visit.

Verhuizen en rivieren oversteken

30 juli 2015 – For English: scroll down

De afgelopen maanden gebeurt er veel voor ons, zowel op het werk als in ons dagelijks leven. We hebben een nieuw huis gevonden, een huis waar we waarschijnlijk voorlopig niet meer uit hoeven. Ook zijn we afgelopen maand een week naar Dar es Salaam geweest voor de jaarlijkse retreat voor alle Wycliffe-medewerkers van Uganda en Tanzania. Hanneke is samen met haar collega’s weer op verschillende reizen geweest om workshops te geven. Tussendoor kwam onze broer Koen ook nog even op bezoek. En als je meer wilt weten over het Tanzaniaanse CBR… Kortom: scroll en lees!

Huisje, boompje, beestje(s)
Voor het eerst sinds lang hebben we een huis waarvan we hopen er voorlopig te kunnen blijven. De afgelopen jaren zijn we meerdere keren verhuisd en het voelt voor ons als een enorme zegen om nu eens echt de koffers te kunnen uitpakken. De afgelopen weken zijn we druk geweest met inpakken, schoonmaken en zoeken naar meubels en andere benodigdheden. Maar het is het allemaal waard: we hebben een prachtig huis gekregen. Eigenlijk heeft het huis alles waar we erg op hoopten en het is voor ons een groot cadeau van God. Want Hij is degene die steeds weer voor ons zorgt. Dat merken we nu weer extra.
En ja, bij het huis horen ook een boom (meerdere zelfs in de grote tuin die erbij hoort) en wat beestjes. We hebben een hond (Foyle), 2 katten (Milner en Brookie) en een haan (Andrew). Lezer begrijp dit goed, de namen zijn thematisch…

De afgelopen jaren zijn we meerdere keren verhuisd en het voelt voor ons als een enorme zegen om nu eens echt de koffers te kunnen uitpakken.

Ons nieuwe huis met veranda!

Ons nieuwe huis met veranda!

De keukenkastjes inruimen

De keukenkastjes inruimen

Huize Louter: Welkom!

Huize Louter: Welkom!

Hond Foyle

Hond Foyle

Retreat
Eind juli kwamen in Dar es Salaam ongeveer 160 mensen bij elkaar voor de jaarlijkste retreat van SIL UTB (Uganda-Tanzania Branch). SIL is de organisatie waarvoor wij hier in Tanzania werken. Het komt er op neer dat bijna alle Wycliffe-zendelingen van Uganda en Tanzania verzameld waren voor een week van ontmoeting.
Hierdoor hadden we de kans om oude bekenden terug te zien (bijvoorbeeld mensen die we op de taalschool of eerder in Dar es Salaam hadden ontmoet) en kennis te maken met veel andere collega’s. Met een aantal van deze collega’s uit andere projecten hadden we al wel eens contact gehad, maar het is erg leuk en goed om elkaar dan ook eens in levende lijve te zien. Ook was er veel tijd voor samen zingen, bidden en het luisteren naar overdenkingen over Ezichiel, gehouden door een Ierse spreker.
Naast al deze dingen hebben we erg genoten van uurtjes in en naast het zwembad, dingen die in Musoma niet op het menu staan, de tennisbaan, het sportveld en het uitzicht op de Indische Oceaan. Deze week heeft ons op meerdere vlakken nieuwe energie gegeven om weer aan het werk te gaan!

Met een grote groep uit Musoma wachten op het vliegveld.

Met een grote groep uit Musoma wachten op het vliegveld.

Samen zingen

Samen zingen

Ons uitzicht vanuit onze kamer: de Indische Oceaan!

Ons uitzicht vanuit onze kamer: de Indische Oceaan!

Voor een groot aantal van hen was het de eerste keer dat ze uit de Bijbel lezen in hun eigen taal.

Het goede nieuws van Jezus’ geboorte
Half juni ging Hanneke met haar collega’s op reis naar Mugumu om een workshop te geven aan de leesgroep van de Ikoma-mensen. In januari hadden ze al een leesworkshop gegeven. Deze keer kwamen ze terug om meer les te geven over het schrijven van Ikoma. In vijf dagen tijd leerden de deelnemers de spellingregels van Ikoma toe te passen. Hierdoor kunnen ze nu verhalen schrijven in hun eigen taal!
Tijdens de workshop was er ook tijd om het lezen weer een beetje op te frissen. Om hier wat verder mee te oefenen liet Hanneke de deelnemers Lukas 1:26-38 in kleine groepjes lezen. Voor een groot aantal van hen was het de eerste keer dat ze uit de Bijbel lezen in hun eigen taal. Na afloop bespraken ze aan de hand van een aantal vragen het gelezen Bijbelstuk. Wat een enthousiasme! Verschillende mensen getuigden wat een groot wonder het is dat God echt zijn eigen Zoon naar de wereld stuurde en dat Jezus geboren werd, als een mens. Wat een goed nieuws, en dan ook nog eens in hun eigen taal!

De Kabwa-vertalers en Michiel checken samen  1 Johannes.

De Kabwa-vertalers en Michiel checken samen
1 Johannes.

Deze vrouw leest Lukas voor het eerst in Ikoma.

Deze vrouw leest Lukas voor het eerst in Ikoma.

De deelnemers van de schrijfworkshop.

De deelnemers van de schrijfworkshop.

Deelnemers van de workshop presenteren hun zelfgeschreven verhalen met bijbehorende tekeningen.

Deelnemers van de workshop presenteren hun zelfgeschreven verhalen met bijbehorende tekeningen.

Bezoek
Tussen al deze bedrijven door kregen we ook nog bezoek van onze broer Koen. Hij woont en werkt in Khartoum (Sudan) en kon op doorreis naar Nairobi een week bij ons blijven. Voor ons erg leuk om aan hem onze woon- en werkplek te kunnen laten zien en om hem voor te stellen aan onze collega’s hier. En leuk om na een jaar in Tanzania te hebben gewoond weer wat tijd met een familielid te kunnen doorbrengen!

Juich niet voor je de rivier overgestoken bent
In de afgelopen maanden hebben we menig tochtje gemaakt naar politiebureau en andere instanties. Gelukkig niet om een misdrijf, maar om een Tanzaniaans rijbewijs te bemachtigen. Mocht je je afvragen wat de kledingcode is voor iemand die naar het politiebureau komt om zijn rijvaardigheid diepgravend te laten testen: kom niet in korte broek en op slippers. Zo kun je geen auto besturen is de opvatting, en op het gebied van de slippers zit daar wel misschien wel wat in.

Gelukkig waren wij natuurlijk onberispelijk gekleed, en zag de politieambtenaar terecht buitengewoon goede bestuurders in ons.

Toen we deze horde genomen hadden, begon de euforie bij ons toe te slaan. In ene moeite door naar de Tanzaniaanse variant van het CBR, factuur ophalen, naar de bank om te betalen, en dan morgen terug voor het felbegeerde pasje!

Maar, zo zei ik tegen een Tanzaniaanse collega die ons in deze administratieve achtbaan bijstond: je moet de huid niet verkopen voor je de beer geschoten hebt. Hij beaamde lachend: ‘Inderdaad, want je weet nooit wat er nu nog kan gebeuren. En dus zeggen wij in Tanzania ook: “Juich niet voor je de rivier overgestoken bent.” Er kan namelijk altijd nog een krokodil zitten die je niet gezien hebt.

’Toen we deze horde genomen hadden, begon de euforie bij ons toe te slaan.

Bid- en dankpunten

* Dank voor de getuigenissen van de deelnemers van de Ikoma-workshop over het wonder van de geboorte van Jezus.
* Bid voor alle medewerkers van de Mara-cluster en hun gezinnnen. Bid voor gezondheid om ons werk te kunnen doen en voor een goede onderlinge samenwerking.
* We zijn dankbaar voor een nieuw huis. God geeft steeds weer wat we nodig hebben en nog veel meer!
* Bid om energie en gezondheid voor de komende tijd om ons huis verder in te richten. Er is een aantal reperaties nodig en we zijn nog bezig met het kopen van meubels en andere spullen.
* Dank voor de retreat. We hebben er erg van genoten en kunnen weer met nieuwe energie aan de slag.

Victoriameer

The last few weeks have been busy weeks for us. A lot of things happened, at the office but also outside of work.

New house
We are very thankful because last week we have moved to a new house. In the last few years we have moved a lot, but in this house we can hopefully stay for a longer time. The house is very nice and we also have a big garden and a veranda. To make it even more ‘home’ we are now owners of quite some animals: Foyle (dog), Milner & Brookie (cats) and Andrew (rooster). Is there anyone who recognizes these names?

Retreat
Half July we gathered with many other Wycliffe-workers from different projects in Uganda and Tanzania for our annual retreat in Dar es Salaam. This meant meeting a lot of new people, seeing people whom we know from language school, singing and praying together, eating things we never get to eat in Musoma, swimming in the pool and ocean and many other nice things. We have enjoyed it very much and gained new energy to continue our work.


Good news: Jesus is born!

During a workshop the participants read Luke 1:26-38 in the Ikoma-language. For many of them it was the first time to read the Bible in their own language. Afterwards, Hanneke led a discussion about the passage they had read. Many participants gave a witness about the great news of the birth of Jesus. It is very good news, and this news has even more impact in your own language!

Visitor
In between all these things, our brother Koen came to visit us for a week. He lives and works in Khartoum (Sudan) and was on his way to Nairobi for a conference. He was able to see our daily work and life here in Musoma. We really enjoyed spending some time with each other.